نوجوان عصبانی همیشه به معنی نوجوان لجباز یا بیادب نیست. در بسیاری از موقعیتها، خشم میتواند واکنشی به فشار، اختلاف با والدین، مشکلات مدرسه، روابط دوستانه یا احساس نادیده گرفته شدن باشد. نوع واکنش والدین میتواند به آرامتر شدن موقعیت یا شدیدتر شدن آن کمک کند.
چطور با نوجوان عصبانی رفتار کنیم؟
اولین قدم این است که در لحظه عصبانیت، وارد جنگ قدرت نشوید. اگر نوجوان با صدای بلند صحبت میکند، جواب دادن با فریاد معمولاً گفتوگو را دشوارتر میکند. بهتر است والد آرام بماند، فاصله مناسبی ایجاد کند و اگر بحث از کنترل خارج شده، ادامه صحبت را به زمان دیگری موکول کند.
خشم یک احساس طبیعی است، اما رفتار خشونتآمیز قابل قبول نیست. بنابراین باید بین «احساس نوجوان» و «رفتار او» تفاوت گذاشت: نوجوان حق دارد عصبانی باشد، اما این موضوع به معنی مجاز بودن توهین، تهدید، آسیب زدن یا شکستن وسایل نیست. منابع NHS و آکادمی اطفال آمریکا نیز بر حفظ آرامش، گوش دادن و تعیین مرزهای روشن تأکید دارند.
چرا نوجوان عصبانی میشود؟
عصبانیت نوجوان میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه علت آن برای والدین مشخص نیست. اختلاف با دوستان، مشکلات درسی، فشارهای روزمره، اضطراب، ترس، تعارضهای خانوادگی و تغییرات دوران بلوغ از عواملی هستند که میتوانند با افزایش خشم ارتباط داشته باشند.
از طرف دیگر، نوجوان در دورهای قرار دارد که استقلال و هویت شخصی برایش اهمیت بیشتری پیدا میکند. به همین دلیل موضوعاتی مثل قوانین خانه، دوستان، مدرسه، ظاهر، استفاده از تلفن همراه و محدودیتها ممکن است زمینه اختلاف با والدین شوند. انجمن روانشناسی آمریکا نیز این موارد را از زمینههای رایج تعارض میان والدین و نوجوانان معرفی میکند.
هنگام عصبانیت نوجوان چه کار کنیم؟
۱. همان لحظه شروع به نصیحت نکنید
وقتی نوجوان بهشدت عصبانی است، سخنرانی طولانی درباره درست و غلط معمولاً کمکی به حل مسئله نمیکند. آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند والدین ابتدا گوش بدهند و از واکنشهای شدید یا فاجعهسازی پرهیز کنند.
میتوانید کوتاه بگویید:
«میبینم خیلی عصبانی هستی. وقتی آرومتر شدی، دربارهاش صحبت میکنیم.»
۲. صدای خودتان را بالا نبرید
آرام ماندن به معنی تأیید رفتار نوجوان نیست. شما میتوانید همزمان آرام و قاطع باشید. اگر والد هم فریاد بزند، گفتوگو خیلی سریع به درگیری تبدیل میشود.
اگر احساس میکنید خودتان هم در حال عصبانی شدن هستید، چند دقیقه فاصله گرفتن میتواند بهتر از ادامه بحث باشد. NHS نیز پیشنهاد میکند در بحثهای شدید، والد و نوجوان برای آرام شدن فاصله بگیرند و بعد دوباره گفتوگو را ادامه دهند.
۳. به حرف نوجوان گوش بدهید
گاهی والد از همان ابتدا به دنبال ارائه راهحل است، در حالی که نوجوان بیشتر از هر چیز میخواهد احساس کند حرفش شنیده شده است.
به جای اینکه بگویید «تو همیشه همینطوری هستی»، سؤال مشخص بپرسید:
«چی بیشتر از همه ناراحتت کرد؟»
یا:
«میخوای فقط گوش بدم یا دوست داری با هم راهحل پیدا کنیم؟»
گوش دادن بدون قضاوت میتواند فضای گفتوگو را امنتر کند.
۴. احساس را بپذیرید، رفتار نامناسب را نه
این جمله تفاوت مهمی ایجاد میکند:
«میفهمم عصبانی هستی، ولی اجازه نداری به من توهین کنی.»
در این روش، نوجوان احساس نمیکند که به خاطر عصبانی شدن سرزنش میشود، اما مرز رفتاری هم روشن باقی میماند. منابع NHS نیز پیشنهاد میکنند والد و نوجوان با هم روی مدیریت خشم کار کنند و مشخص کنند چه رفتارهایی هنگام عصبانیت قابل قبول نیستند.
چه کارهایی عصبانیت نوجوان را بیشتر میکند؟
برخی واکنشها ممکن است گفتوگو را سختتر کنند:
واکنش والد مشکل احتمالی فریاد زدن افزایش تنش تحقیر کردن آسیب به گفتوگو و اعتماد مقایسه با دیگران ایجاد حالت دفاعی سخنرانی طولانی کاهش احتمال شنیده شدن پیام تهدیدهای مکرر تبدیل مسئله به جنگ قدرت بیتوجهی کامل از بین رفتن فرصت گفتوگو کتک زدن یا رفتار خشونتآمیز تشدید الگوی خشونت
بهخصوص استفاده از خشونت برای کنترل نوجوان توصیه نمیشود. آکادمی روانشناسی آمریکا و NHS بر پرهیز از رفتار خشونتآمیز والدین تأکید دارند.
بعد از آرام شدن نوجوان چه کنیم؟
زمانی که تنش پایین آمد، درباره اتفاقی که افتاده صحبت کنید. هدف این گفتوگو پیدا کردن مقصر نیست؛ هدف این است که نوجوان و والد بفهمند چه چیزی باعث شروع درگیری شد و دفعه بعد چه واکنشی میتواند بهتر باشد.
میتوانید سه سؤال ساده مطرح کنید:
۱. چه چیزی باعث شد عصبانی شوی؟
۲. کدام قسمت واکنش تو مشکلساز شد؟
۳. دفعه بعد برای کنترل موقعیت چه کاری میتوانیم انجام دهیم؟
همچنین بهتر است قوانین خانه از قبل مشخص باشند؛ برای مثال توهین، تهدید، آسیب زدن به افراد یا تخریب وسایل پذیرفته نیست، اما درباره احساسات و مشکلات نوجوان میتوان صحبت کرد.
چه زمانی عصبانیت نوجوان نیاز به کمک تخصصی دارد؟
همه عصبانیتهای دوران نوجوانی نشانه مشکل روانشناختی نیستند. با این حال، اگر پرخاشگری شدید یا مداوم شده، به خود نوجوان یا دیگران آسیب میزند، رفتار خشونتآمیز تکرار میشود یا همراه با افت محسوس عملکرد مدرسه، انزوا، مصرف مواد یا تغییرات نگرانکننده در خلق و رفتار است، بهتر است از روانشناس، پزشک یا خدمات تخصصی سلامت روان کمک گرفته شود.
اگر نوجوان تهدید به آسیب زدن به خودش یا فرد دیگری میکند یا خطر فوری وجود دارد، موضوع را جدی بگیرید و از خدمات اورژانسی و حرفهای محل زندگی کمک بگیرید.
جمعبندی
برای رفتار با نوجوان عصبانی، هدف این نیست که در همان لحظه او را مجبور کنیم ساکت شود. بهتر است ابتدا تنش را پایین بیاوریم، گوش بدهیم، احساس او را نادیده نگیریم و در عین حال مرزهای رفتاری مشخصی داشته باشیم. گفتوگوی اصلی معمولاً زمانی نتیجه بهتری دارد که نوجوان و والد هر دو آرامتر باشند. اگر عصبانیت شدید، مداوم یا همراه با خشونت و آسیب باشد، کمک گرفتن از متخصص میتواند ضروری باشد.
