مقدمه
وقتی صحبت از بچهدار شدن میشه، خیلی از زوجها انتظار دارن همه چیز بهراحتی پیش بره. اما گاهی با وجود تلاشهای مداوم، بارداری اتفاق نمیافته و همین موضوع میتونه نگرانی، استرس و سؤالهای زیادی ایجاد کنه.
ناباروری یکی از مشکلاتیه که خیلی از زوجها در سراسر دنیا باهاش روبهرو میشن، اما برخلاف تصور بعضی افراد، همیشه به معنی ناتوانی دائمی در بچهدار شدن نیست.
خوشبختانه امروزه با پیشرفت علم پزشکی، در بسیاری از موارد میشه علت ناباروری رو پیدا کرد و با درمان مناسب، شانس بارداری رو افزایش داد.
توی این مقاله به زبان ساده بررسی میکنیم ناباروری دقیقاً چیه، چه دلایلی داره، چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد و چه روشهایی برای درمانش وجود داره.
ناباروری چیست؟
ناباروری به این معنیه که یک زوج بعد از یک سال رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روشهای جلوگیری، هنوز موفق به بارداری نشدن.
البته اگر سن خانم ۳۵ سال یا بیشتر باشه، معمولاً توصیه میشه بعد از ۶ ماه تلاش ناموفق برای بارداری، بررسیهای پزشکی شروع بشه؛ چون با افزایش سن، احتمال بارداری بهتدریج کاهش پیدا میکنه.
نکته مهم اینه که ناباروری فقط مربوط به زنان نیست. برخلاف تصور رایج، مشکلات باروری میتونه به زن، مرد یا هر دو نفر مربوط باشه و گاهی هم علت مشخصی پیدا نمیشه.
ناباروری چقدر شایعه؟
ناباروری از چیزی که خیلیها فکر میکنن شایعتره.
بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت (WHO)، حدود یک نفر از هر شش بزرگسال در طول زندگی خودش ممکنه ناباروری رو تجربه کنه.
به همین دلیل اگر شما یا اطرافیانتون با این موضوع روبهرو هستید، بدونید که تنها نیستید و افراد زیادی شرایط مشابهی رو تجربه میکنن.
علت ناباروری در زنان چیست؟
بارداری نیاز به عملکرد درست تخمدانها، رحم، لولههای رحمی و تعادل هورمونها داره. اگر در هر کدوم از این بخشها مشکلی وجود داشته باشه، احتمال ناباروری افزایش پیدا میکنه.
از مهمترین علتهای ناباروری در زنان میشه به این موارد اشاره کرد:
• اختلال در تخمکگذاری
• سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
• اندومتریوز
• بسته بودن یا آسیب لولههای رحمی
• کاهش ذخیره تخمدان
• فیبروم یا بعضی مشکلات رحم
• اختلالات هورمونی
• افزایش سن، بهویژه بعد از ۳۵ سالگی
علت ناباروری در مردان چیست؟
حدود نیمی از موارد ناباروری، بهطور کامل یا بخشی از آن، به عوامل مردانه مربوط میشه.
مهمترین علتها عبارتاند از:
• کم بودن تعداد اسپرم
• ضعیف بودن حرکت اسپرم
• غیرطبیعی بودن شکل اسپرم
• واریکوسل (گشاد شدن رگهای بیضه)
• اختلالات هورمونی
• بعضی بیماریها یا عفونتها
• مصرف سیگار، الکل و بعضی مواد مخدر
• قرار گرفتن طولانیمدت در معرض گرمای زیاد یا بعضی مواد شیمیایی
چه عواملی احتمال ناباروری را بیشتر میکنند؟
بعضی عوامل میتونن شانس باروری رو کاهش بدن، از جمله:
• بالا رفتن سن
• اضافهوزن یا کمبود وزن شدید
• سیگار کشیدن
• مصرف الکل یا مواد مخدر
• استرس شدید و طولانیمدت
• بعضی بیماریهای مزمن
• درمانهایی مثل شیمیدرمانی یا پرتودرمانی
• بعضی عفونتهای درماننشده
البته داشتن این عوامل به معنی ناباروری قطعی نیست، اما بهتره جدی گرفته بشن.
از کجا بفهمیم باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر کمتر از ۳۵ سال دارید و بعد از یک سال تلاش منظم باردار نشدید، بهتره به متخصص زنان یا متخصص ناباروری مراجعه کنید.
اگر سن خانم بالای ۳۵ سال باشه، این زمان به ۶ ماه کاهش پیدا میکنه.
همچنین اگر یکی از این شرایط وجود داشته باشه، بهتره زودتر بررسی انجام بشه:
• نامنظم بودن قاعدگی
• سابقه سقطهای مکرر
• اندومتریوز
• سابقه جراحی روی رحم یا تخمدان
• مشکلات شناختهشده اسپرم در مرد
• بیماریهای هورمونی
ناباروری چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک معمولاً وضعیت هر دو نفر را بررسی میکند، چون ناباروری فقط مربوط به یک نفر نیست.
ممکن است این بررسیها انجام شود:
• آزمایش خون برای بررسی هورمونها
• بررسی زمان تخمکگذاری
• سونوگرافی رحم و تخمدان
• بررسی باز بودن لولههای رحمی
• آزمایش مایع منی (اسپرموگرام)
بعد از مشخص شدن علت، بهترین روش درمان انتخاب میشود.
آیا ناباروری درمان دارد؟
در بسیاری از موارد، بله.
نوع درمان به علت ناباروری بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• تغییر سبک زندگی
• کاهش یا افزایش وزن
• ترک سیگار
• درمان دارویی
• تحریک تخمکگذاری
• جراحی در بعضی موارد
• روشهای کمکباروری
آیا استرس باعث ناباروری میشود؟
استرس بهتنهایی معمولاً علت مستقیم ناباروری نیست، اما میتواند روی کیفیت زندگی، روابط زوجین و حتی روند درمان تأثیر بگذارد.
از طرف دیگر، خود ناباروری هم ممکن است باعث اضطراب، غم یا احساس ناامیدی شود. به همین دلیل دریافت حمایت عاطفی از همسر، خانواده یا مشاور میتواند در این مسیر کمککننده باشد.
چند توصیه برای حفظ سلامت باروری
اگر قصد بچهدار شدن دارید، این نکات میتوانند به حفظ سلامت باروری کمک کنند:
• وزن متعادل خود را حفظ کنید.
• سیگار و الکل مصرف نکنید.
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
• خواب کافی داشته باشید.
• بیماریهای زمینهای را درمان کنید.
• بدون تجویز پزشک از مکمل یا داروهای هورمونی استفاده نکنید.
• معاینات و آزمایشهای لازم را بهموقع انجام دهید.
نکته طلایی
ناباروری یک بیماری پزشکی است، نه تقصیر زن یا مرد. سرزنش کردن خود یا همسر، نهتنها کمکی به حل مشکل نمیکند، بلکه فشار روحی را هم بیشتر میکند. بهترین کار، مراجعه به پزشک و شروع بررسیهای تخصصی است.
جمعبندی
ناباروری یکی از مشکلات نسبتاً شایع بین زوجهاست، اما در بسیاری از موارد قابل بررسی و درمان است. شناخت علت، مراجعه بهموقع به پزشک و انتخاب روش درمان مناسب، میتواند شانس بارداری را افزایش دهد. مهمتر از همه این است که زوجها در این مسیر از نظر روحی و عاطفی کنار هم باشند و بدانند که ناباروری به معنی پایان امید برای بچهدار شدن نیست.
سوالات متداول
- ناباروری از چه زمانی تشخیص داده میشود؟
اگر زوجی بعد از یک سال رابطه منظم و بدون جلوگیری باردار نشوند، ناباروری بررسی میشود. برای زنان بالای ۳۵ سال این زمان معمولاً ۶ ماه است.
- آیا ناباروری فقط مربوط به زنان است؟
خیر. مشکلات باروری میتواند مربوط به زن، مرد یا هر دو نفر باشد و به همین دلیل بررسی هر دو نفر اهمیت دارد.
- آیا بعد از تشخیص ناباروری باز هم امکان بچهدار شدن وجود دارد؟
در بسیاری از موارد بله. با پیشرفت روشهای درمانی، بسیاری از زوجها بعد از درمان موفق به بارداری میشوند، هرچند نتیجه درمان به علت ناباروری، سن و شرایط هر فرد بستگی دارد.
منبع
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility